Κωνσταντινούπολη, Ιππόδρομος: η απερίγραπτη λεηλασία Τούρκων και Δυτικών

Ο Κόσμος της οθωμανοκρατούμενης Κωνσταντινούπολης, κατά το πρώτο ήμισυ του 19ου αιώνα, ζωντανεύει μέσα από την αλληλογραφία (1824-1843) του πρώτου Αυστριακού πρεσβευτή στην Αθήνα Άντον Πρόκες φον Όστεν.
Ο συγγραφέας περιγράφει, κάτω από τη δική του οπτική γωνία, τις καταστροφές που έχει υποστεί ο ξακουστός Ιππόδρομος, σήμα κατατεθέν, της άλλοτε κραταιάς Βυζαντινής Αυτοκρατορίας:

Πέραν 4 Νοεμβρίου 1824

Κωνσταντινούπολη, Ιππόδρομος: η απερίγραπτη λεηλασία Τούρκων και Δυτικών

Τώρα έχουν γίνει όλα τα θαυμαστά αυτά πράγματα σκόνη, ή έχουν σκεπαστεί με σκόνη. Η φωτιά και οι λαϊκές επαναστάσεις τα κατέστρεψαν σχεδόν μόλις είχαν δημιουργηθεί. Ο Κωνσταντίνος ο Μέγας και οι Χριστιανοί αυτοκράτορες γκρέμισαν τα αγάλματα της ειδωλολατρικής εποχής, μετέτρεψαν τους βωμούς σε παρεκκλήσια και δημιούργησαν, όσο αυτό ήταν δυνατό, έναν χριστιανικό ιππόδρομο.

Οι Λατίνοι πάλι ανέτρεψαν το παν, αφήνοντας στους Οθωμανούς λίγα πράγματα για καταστροφή. Τις τελευταίες μαρμάρινες κερκίδες τις πήρε επί του μεγάλου Σουλεϊμάν ο μεγάλος βεζύρης Ιμπραήμ πασάς για να τις χρησιμοποιήσει στο δικό του παλάτι.

Τώρα είναι η πλατεία ανισόπεδη αλλά εξακολουθεί να είναι η πρώτη της πρωτεύουσας. Στη μια πλευρά υψώνεται το τζαμί Αχμετιέ, με τόση μεγαλοπρέπεια που ξεπερνάει ακόμη κι εκείνη της Αγια-Σοφιάς και που μπορεί να τη συναγωνισθεί μόνο η μεγαλοπρέπεια της Σουλεϊμανιέ. Μαρμάρινοι στύλοι με επίχρυσα κιγκλιδώματα μεταξύ τους χωρίζουν την τελευταία από το Ατ-μεϊντάν.

Μεγαλοπρεπή δέντρα προσφέρουν τη σκιά τους στις πηγές που αναβλύζουν στις μαρμάρινες λεκάνες- έπειτα υψώνεται το ίδιο γιγάντιο κτίριο. Τα θεμέλιά του μπήκαν το 1608, 100 τετραγωνικά βήματα. Τέσσερις τεράστιες κολώνες, 36 πήχεις διάμετρο η κάθε μια. Τέσσερις ημιτρούλοι περιζώνουν τον μεγαλοπρεπή κεντρικό τρούλο. Δύο μικρότεροι στρογγυλοί τρούλοι συνδέονται με καθέναν από τους τρούλους και αποτελούν τις τέσσερις γωνιές του τεμένους. Στις πλευρές υψώνονται έξι μιναρέδες, δουλεμένοι σαν από διαφανές φιλντίσι και τόσο ψηλοί, που μπορεί να τους παρομοιάσει κανείς δίκαια, όπως ο ιστοριογράφος της Αυτοκρατορίας Ίζι όταν περιγράφει τον πύργο για τη διαπίστωση πυρκαγιάς στο παλάτι του αγά των Γενιτσάρων.

Κρέμονται στον αέρα όπως η φωλιά του παραδείσιου πουλιού και τείνουν προς τον ήλιο όπως ο αητός που πετάει. Κανένα άλλο τζαμί σ' ολόκληρη την Αυτοκρατορία, ούτε κι αυτό ακόμη το ιερό τέμενος της Καάμπα στη Μέκκα, που κατά το Κοράνι το έκτισε ο Αβραάμ, δεν έχει έξι μιναρέδες. Τα άλλα αυτοκρατορικά τζαμιά έχουν δύο ή τέσσερις μιναρέδες.

Απέναντι από το τζαμί του Αχμέτ υπάρχει ένα παλαιό, σκοτεινό κτίριο, το πρώην σεράι του Ιμπραήμ πασά και τώρα το αρχείο, το Ντεφτερχάν. Από το πάνω μέρος της Πλατείας πηγαίνει κανείς στο σεράι του σουλτάνου και στην άλλοτε Κωνσταντίνειο Αγορά. Στην κάτω πλευρά βρίσκεται η φυλακή για τους φρενοπαθείς και οι παράλληλοι δρόμοι οδηγούν, κατηφορίζοντας τον λόφο, σε άλλα τμήματα της πόλης. Στη μέση της πλατείας, αλλά μάλλον προς τα κάτω, ορθώνονται τα τρία εκείνα μνημεία κληρονομιά από τη ρωμαϊκή εποχή.

Ο οβελίσκος, ενεπίγραφος με ιερογλυφικά, είναι ένας συμπαγής όγκος από γρανίτη. Οι επιγραφές πολύ χαμηλά στο κατώφλι της στήλης έχουν χαθεί εν μέρει στη γη κάτω από το βάρος του γρανιτένιου όγκου και προέρχονται από την εποχή του Θεοδοσίου. Ο αυτοκράτορας αυτός αναστήλωσε τον οβελίσκο που είχε γκρεμιστεί από σεισμό και κειτόταν κάτω στο έδαφος.

Το σύμπλεγμα των φιδιών, που η δεισιδαιμονία και η βαρβαρότητα τους είχαν κόψει τα κεφάλια, απέχει μόνο λίγα βήματα από τον οβελίσκο και χάνεται εντελώς δίπλα σε κείνον τον κολοσσό, μολονότι σαν χάλκινο έργο είναι σημαντικό.

Οι Έλληνες, στο πρώτο άνθος της νεότητάς τους, ως νικητές κατά των Περσών ανέθηκαν από τους θησαυρούς τους τον χρυσό τρίποδα στους Δελφούς, τον οποίο η στήλη αυτή βάσταζε κάποτε, όπως έχει παραδοθεί. Ο Κωνσταντίνος άρπαξε και τα δύο και τα 'φερε στην πρωτεύουσά του. Ο τρίπους έχει εξαφανιστεί, η στήλη είναι κολοβωμένη και τα Τουρκάκια μαλώνουν μέσα στα σκουπίδια που την περιζώνουν.

Το τρίτο κομμάτι, εκείνος ο στύλος με το μπρούτζινο περίβλημα, είναι ψηλότερος από τον οβελίσκο, αλλά λιγότερο επιβλητικός. Η σκεπή έχει σχιστεί, φαίνονται οι τετραγωνισμένες πέτρες γυμνές, μισοσπασμένες, ώστε να υπάρχει κίνδυνος να καταρρεύσει ο στύλος. Κολλητή σ' αυτόν είναι μια άθλια καλύβα και μερικά αρρωστημένα δέντρα απλώνουν τη λιγοστή σκιά τους.

Απόσπασμα από το βιβλίο του Π.Κ. Ενεπεκίδη, Γράμματα προς τη Βιέννη 1824-1843. Από την αλληλογραφία του πρώτου Αυστριακού πρεσβευτή στην Αθήνα Άντον Πρόκες φον Όστεν, Εκδ. Ωκεανίδα, Αθήνα 2007
Η φωτογραφία είναι από το διαδίκτυο

Δείτε επίσης: Ματιές στην ιστορία της Σμύρνης