Ο μυθολογικός Αχέροντας

Ο Κόσμος της μυθολογίας των Ελλήνων, που χάνεται στα βάθη της προϊστορίας του Αρχαίου Κόσμου, μας διηγείται τις παραδόσεις για το ιστορικο-μυθολογικό γίγνεσθαι του ποταμού Αχέροντα:

Ο Αχέροντας ήταν ο γιος του Ήλιου και της Γης. Με την Ορφνή*, τη νύμφη του σκότους, ή ίσως με την Γοργύρα**, ο Αχέροντας απόκτησε τον Ασκάλαφο***, τον νέο που η Δήμητρα μεταμόρφωσε σε πουλί (μπούφο).

Ένας μύθος τον παρουσιάζει , καταδικασμένο να παραμείνει κάτω από το έδαφος ή άλλος μύθος λέει ότι ο Δίας τον μεταμόρφωσε σε ποταμό, γιατί κατά τη διάρκεια της μάχης μεταξύ Ολυμπίων και Γιγάντων, ο Αχέροντας έδωσε στους γίγαντες, που ήταν διψασμένοι από την καταπόνηση της μάχης, να πιουν νερό.

Στην ¨Ηπειρο, από αρχαιοτάτων χρόνων, έρεε, στην δυτική ακτή της ηπειρωτικής Ελλάδας, ο ποταμός, που και στην εποχή μας, ονομάζεται Αχέροντας. Διέσχιζε μία περιοχή άγρια, και μετά από μια ορισμένη διαδρομή χανόταν σε ένα βαθύ ρήγμα. Όταν ξαναεμφανιζόταν, κοντά πια στις εκβολές του σχημάτιζε μία νοσηρή λίμνη σε ένα τοπίο ερημωμένο.

Κατά μία ετυμολογία η ονομασία του προέρχεται από το άχος και σημαίνει ποταμός των στεναγμών. Κατά μία άλλη εκδοχή, προέρχεται από τη ρίζα αχ της μορφής αχη του ηχέω (κάνω θόρυβο), οι ιδιαιτερότητες του ποταμού της Ηπείρου, συντέλεσαν,χωρίς αμφιβολία,στην ταύτιση αυτού του ποταμού με τον Κάτω Κόσμο και μεταφέρθηκαν στον υπόγειο κόσμο τα γνωρίσματα που τον χαρακτήριζαν στη γη.

Στην Οδύσσεια υπάρχει μια περιγραφή του Κάτω Κόσμου στην οποία αναφέρεται ο ποταμός Αχέροντας μαζί με τους ποταμούς: Πυριφλεγέθων**** και Κωκυτός*****. Ο Αχέροντας είναι το ποτάμι που έπρεπε να διασχίσουν οι ψυχές για να φθάσουν στο βασίλειο των νεκρών. Είναι ένα ποτάμι σχεδόν στάσιμο, οι όχθες του είναι βαλτώδεις και είναι σκεπασμένες με καλάμια * Ένας βαρκάρης, ο Χάροντας, περνούσε τις ψυχές που είχαν ταφεί από την μία όχθη στην άλλη. Αντίθετα οι σκιές των νεκρών που δεν είχαν ταφεί έπρεπε να περιπλανηθούν στις όχθες του ποταμού για εκατό χρόνια.

Σημειώσεις:
*Ορφνή: Ήταν νύμφη και, σύμφωνα με τονΟβίδιο (Μεταμορφώσεις, Ε539), μητέρα του χθόνιου Ασκόλαφου, τον οποίο είχε αποκτήσει με τον Αχέροντα, ωστόσο σύμφωνα με τον Απολλόδωρο(Περί θεών Α, 5, 3),μητέρα του Ασκόλαφου ήταν μια άλληνύμφη, η Γοργύρα.

**Γοργύρα (ή Ορφνή): Ήταν σύζυγος του Αχέροντα και μητέρα του δαίμονα Ασκάλαφου. Είναι προσωποποίηση, όπως δηλώνειτο όνομά της (Γοργύρα = υπόνομος),των καταβοθρών, υπονόμων, υποχθονίων που μεταφέρουν τα δροσερά επίγεια νερά των ποταμών και λιμνών στον Άδη.

***Ασκάλαφος ο δαίμων: Στην ελληνική μυθολογία ο δαίμονας Ασκάλαφος ήταν γιος του Αχέροντα και της Γοργύρας ή της Ορφνής. Ενώ τρίτη εκδοχή τον αναφέρει ως γιο της Στυγός. Ο Ασκόλαφος ήταν “χθόνιος δαίμων”(δαίμονας της γης).
Κατέδωσε στον θεό Πλούτωνα ότι η Περσεφόνη είχε φάει τα σπόρια από το ρόδι, οπότε η θεά Δήμητρα τον τιμώρησε βάζοντας πάνω του έναν τεράστιο βράχο. Από τον βράχο τον απάλλαξε ο Ηρακλής όταν κατέβηκε στον Άδη, οπότε οπότε ο Ασκάλαφος μεταμορφώθηκε από τη Δήμητρα στο ομώνυμο πουλί (τους γένους βύας). Οι περισσότεροι ερευνητές θεωρούν την παράδοση για τον Ασκάλαφο μεταγενέστερη και τον ταυτίζουν με τον Ασκάλαβο

****Πυριφλεγέθων: Ένα από τα ποτάμια του Κάτω Κόσμου. Πιθανολογείται ότι πρόκειται για παλιά ονομασία τμήματος του ποταμού, λόγω του παρατηρούμενου φωσφορισμού των νερών του. Η ονομασία αναφέρεται στο παρακλάδι του ποταμού στην πεδιάδα του Μαργαριτίου (Θεσπρωτία)

*****Κωκυτός: Παραπόταμος του Αχέροντα, ένα από τα ποτάμια που διέσχιζαν τον Άδη. Σημαίνει “τον ποταμό των θρήνων”, Εκ του αρχαιοελληνικού “κωκυτός” που σημαίνει την κραυγή ή τον θρήνο. Ονομάσθηκε έτσι από τους θρήνους και τα μοιρολόγια των επισκεπτών του Νεκρομανείου.

Πηγές:
Pierre Grimal (2008), Diccionario de Mitología, Barcelona, Paidós
Guseppina Sechi Mestica (2009), Mitología Universal, Madrid, Akal
el.wikipedia.org